Strindberg’in “Hayaletler Sonatı” adlı oyunu üzerine bir bakış
August Strindberg ekspresyonizm yani dışavurumculuk akımını benimseyen öncü yazarlardandır. Strindberg’in yazmış olduğu Hayaletler Sonatı, Rüya Oyunu ve Şam Yolu adlı oyunları bu akımın başlıca türleridir. Şunu söylemek gerekir ki bu oyunlarda sahne, fiziksel olarak gerçeği temsil etmez. Metin gerçekten uzak bir zemin üzerinde yer alır. Karakterler canlı ruhsal varlıklar şeklinde görülür.
Hayaletler Sonatı üzerinden yola çıkacak olursak metin, dışavurumcu fantastik gerçek üstü bir yapıyla karşımıza çıkar. Strindberg bu oyununu, üç perde iki mekân içerisinde sınırlandır… Oyunun ilk başlamasıyla gerçek dışı ruhani varlıkların beden üzerinde şekillendiği anlaşılır. Üstelik bu bedenleşme alışılmışın çok dışında gerçekleşerek; durağanlıklar, hissizlik ve kopmaları açık bir şekilde anlaşılır hale getirir. Strindberg oyunda yer alan karakterlerin en gizli yönlerini açığa çıkararak karakterlerin öz derinliğine kadar inmiştir.
Strindberg ayrıca metinde sembol ve kavramları kullanarak anlamlı katmanlar oluşturmuştur. Dışarıda yer alan sümbüller ortamın güzel olduğunu gösterirken, apartmanın içerisine girildiğinde ortamın kirli ve havasız oluşu, aslında oranın yalanlarla nasıl örtbas edildiği gerçeğini gösterir. Devamında evin kızı tüm güzelliğiyle ortamın kirliliğinden dolayı hasta olmuştur ve evin kirli insanlarının bedellerini ödemektedir. Öğrenci ise görmüş olduğu rüyanın umuduyla Yaşlı Adam ile anlaşma yapmasıyla o eve gelmiştir. Fakat umutları teker teker yıkılmıştır. Çünkü tek umudu olan genç kız yavaş yavaş zehirlenerek ölmektedir.
Yaşlı Adam’ın oraya gelmesinin nedeni oradakilerin kirli oyunlarını açığa çıkarmaktır. Fakat işler istediği gibi gitmemiştir çünkü kendi kirli oyunları açığa çıkmıştır. İhtiyar ise fırsatçının tekidir. Amacı bir zamanlar nişanlısını ayartan Albay’dan öcünü almaktır. Albay da geçmişte yaptıklarından bir o kadar suçludur. Mumya ise suçluluk duygusu ile dünya ile bağlarını koparan bir karakterdir. Çünkü zamanında Yaşlı Adam ile birlikte olmuştur. Bu durum onun suçluluk duygusu çekmeye başlamasına ve kendini dolaba kapatmasına sebep olmuştur. Öğrencinin pazar günü doğması bir bakıma İsa’nın doğumunu temsil etmektedir. Yani güzelliğinin peşine koşan bir yolcuyu! Bir tür arayış! Şunu söylemek gerekir ki; bu oyunda en saf ve temiz olan karakterler Öğrenci ve Kız’dır. Fakat onlarda ortamın kirli ve havasız kalmasından yavaş yavaş yıkıma doğru gitmişlerdir.
Strindberg bu oyunla dış dünyanın anlamsızlığını, ruhsuzluğuna bir anlam kazandırmaya çalışarak, kendi iç dünyasını, sembol ve kavramlarla dile getirerek insanların hayalleri ve en gizli yönlerini açığa vurarak bu akımı benimseyerek bizlere anlatmıştır.
Celil Efendiler, 1988 yılında Rize’de doğdu. İlkokul, ortaokul ve lise eğitimini burada tamamladı. 2005–2008 yılları arasında bir süre ticaretle ilgilendi. 2010 yılında askerlik hizmetinin ardından Sadri Alışık Akademi’de oyunculuk eğitimi aldı.
2012 yılında başladığı Rize Üniversitesi Makine Bölümü’nden 2014 yılında mezun oldu. Aynı yıl, Gençlik ve Spor Bakanlığı’na bağlı gençlik kampları ve gençlik merkezlerinde Gençlik Lideri olarak görev yaptı.
2019 yılında Çekmeköy Tiyatro Topluluğu’nu kurdu. Pandemi sürecine kadar burada iki çocuk oyunu ve bir yetişkin oyunu yazıp yönetti. Aynı dönemde çeşitli drama çalışmaları da yürüttü.
Hâlen, 2022 yılında kazandığı İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sahne Sanatları Bölümü’nde eğitimine devam etmektedir.
