MODERN TİYATRONUN SINIRLARINDA: MİKADO’NUN ÇÖPLERİ
Melih Cevdet Anday’ın Mikado’nun Çöpleri, modern tiyatronun geleneksel anlatı biçimleriyle kesiştiği, zaman algısının çöküşe uğradığı ve karakterlerin eylemsizlik içinde sıkışıp kaldığı bir oyundur. Olay örgüsünden ziyade karakterlerin iç dünyalarına odaklanan oyun, modernizmin ve absürt tiyatronun izlerini taşırken, aynı zamanda geleneksel hikâye anlatıcılığına da göndermelerde bulunur.
Hikâye anlatıcılığı, oyunun temel unsurlarından biridir. Ancak anlatılar doğrusal bir çizgide ilerlemez; parçalı, eksik ve çelişkili bir yapıdadır. Karakterler, geçmişleriyle bağ kurmaya çalışsa da hikâyeleri sürekli kesintiye uğrar. Geleneksel tiyatroda görülen neden-sonuç ilişkisi ortadan kalkar, olaylar tamamlanmaz. Anday, klasik anlatı kalıplarını kırarken, karakterler aracılığıyla sözlü anlatım geleneğini sürdürür. Bu yapı, Bin bir Gece Masallarındaki anlatıcı-dinleyici dinamiğini anımsatır. Kadın ve erkek karakterler, gece boyunca birbirlerine hikâyeler anlatarak iletişim kurmaya çalışır. Ancak modern dünyada anlatıcı ile dinleyici arasındaki bağ zayıflamış, hikâye anlatma geleneği kesintiye uğramıştır. Oyunda da anlatıcı ve dinleyici birbirlerini dinlemekte başarısız olur, hikâyeler bölünür ve anlam kaybolur.
Zaman algısının bozulması, oyunun temel yapısını oluşturan unsurlardan biridir. Saat, yalnızca bir nesne olarak değil, zamanın akışına dair bir metafor olarak kullanılır. Saatin varlığı, zamanın düzenli işlediği hissini yaratsa da karakterler bu düzen içinde hareket edemez. Zaman ilerler gibi görünse de aslında döngüsel bir yapıya sahiptir. Olaylar tamamlanmaz, karakterler sürekli aynı çıkmazda sıkışıp kalır. Bu durum, absürt tiyatronun zaman anlayışıyla benzerlik gösterir. Anday, zamanı bir tekrar mekanizmasına dönüştürerek modern insanın varoluşsal sıkışmışlığını yansıtır.
Eylemsizlik, oyunun temel temalarından biridir. Karakterler bir şeyleri hatırlamaya, anlatmaya ve değiştirmeye çalışır, ancak bunu başaramaz. Anlatılar yarıda kalır, olaylar tamamlanmaz, karakterlerin varoluşları belirsizleşir. Bu durum, modern bireyin karar verememe ve hareketsizlik halini yansıtır. Anday, burada absürt tiyatronun etkilerine yaklaşır. Karakterler, varoluşsal bir boşluk içinde kaybolur, hayatlarını kontrol etmek isteseler de bunu gerçekleştiremezler.
Oyun, tam anlamıyla bir absürt tiyatro eseri olmasa da absürt öğeler taşır. Zaman algısının çökmesi, karakterlerin eylemsizliği ve diyalogların döngüsel yapısı Beckett ari bir atmosfer yaratır. Ancak Anday, absürt tiyatronun tamamen anlamsızlığı benimseyen yapısından farklı olarak, karakterlerine belirli bir psikolojik derinlik kazandırır. Karakterlerin içsel çatışmaları ve anımsamaları, oyunu salt bir absürdite anlayışından çıkarıp modern psikolojik çözümlemeye yaklaştırır.
Mikado’nun Çöpleri, zamanın işleyişini, bireyin eylemsizlik içinde sıkışmasını ve anlatıların belirsizliğini işleyen, modern ve geleneksel anlatım unsurlarını iç içe geçiren bir oyundur. Saat imgesi, zamanın düz bir çizgide ilerlemediğini, döngüsel bir yapıya sahip olduğunu gösterirken, eylemsizlik hali modern bireyin çıkmazını vurgular. Anday, hikâyenin nereye gittiği sorusunu yanıtsız bırakırken, izleyiciyi de anlatının içine çeker. Absürt öğeler taşımasına rağmen, karakterlerin psikolojik gerçekliği metne daha derin bir anlam kazandırır. Böylece Mikado’nun Çöpleri, klasik anlatı kalıplarını kırarak zamanın, anlatının ve eylemin belirsizleştiği bir tiyatro deneyimi sunar.
Celil Efendiler, 1988 yılında Rize’de doğdu. İlkokul, ortaokul ve lise eğitimini burada tamamladı. 2005–2008 yılları arasında bir süre ticaretle ilgilendi. 2010 yılında askerlik hizmetinin ardından Sadri Alışık Akademi’de oyunculuk eğitimi aldı.
2012 yılında başladığı Rize Üniversitesi Makine Bölümü’nden 2014 yılında mezun oldu. Aynı yıl, Gençlik ve Spor Bakanlığı’na bağlı gençlik kampları ve gençlik merkezlerinde Gençlik Lideri olarak görev yaptı.
2019 yılında Çekmeköy Tiyatro Topluluğu’nu kurdu. Pandemi sürecine kadar burada iki çocuk oyunu ve bir yetişkin oyunu yazıp yönetti. Aynı dönemde çeşitli drama çalışmaları da yürüttü.
Hâlen, 2022 yılında kazandığı İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sahne Sanatları Bölümü’nde eğitimine devam etmektedir.
