SABAHATTİN KUDRET AKSAL “KRAL ÜŞÜMESİ” OYUNU ÜZERİNE KISA BİR BAKIŞ
Sabahattin Kudret Aksal’ın Kral Üşümesi adlı oyunu, absürt tiyatronun temel özelliklerini yansıtan bir yapıdadır. Oyun, bir kralın kendi oluşturduğu katı toplumsal düzen içinde düşünme eylemini yok etmesi ve zamanla bu düzenin tutsaklaştırıcı etkisini fark ederek özgürleşme sürecine girmesi ekseninde şekillenir. Oyun, iki perdeden oluşmakta ve merkezinde Kral karakteri yer almaktadır.
Absürt tiyatronun temel öğeleri olan iletişimsizlik, yabancılaşma, yadırgatma ve dünyanın anlamsızlığı, Kral karakteri üzerinden izleyiciye aktarılmaktadır. Kral, yalnızlaştıkça ve çevresindekilerle iletişim kuramaz hale geldikçe üşüme metaforu üzerinden fiziksel ve ruhsal bir dönüşüm yaşar. Oyunda yer alan diğer karakterler bireysel niteliklerden yoksun olup tipler şeklinde kurgulanmıştır. Bu durum, Geleneksel Türk tiyatrosu ile bir kesişim noktası oluşturmakta, ancak oyunun genel yapısında geleneksel tiyatronun belirgin unsurlarına rastlanmamaktadır.
Geleneksel Türk tiyatrosu, göstermeci bir yapıya sahiptir ve seyircisine sahnelenenlerin bir oyun olduğunu sürekli hatırlatır. Karagöz, Ortaoyunu ve Meddah gibi türlerde izleyici illüzyon içine sokulmaz; aksine, sahne gerçeği ile izleyici gerçeği arasında belirgin bir mesafe korunur. Pekman (2010: 23) bu durumu şu şekilde ifade eder:
“Geleneksel halk tiyatrosu türlerinin tümü, herhangi bir kuramsal çabaya gerek duymaksızın, kendiliğinden göstermeci bir yapıya sahiptir. Bu tiyatro türlerinde izleyici illüzyon içine sokulmaz ve sahne gerçeği ile izleyici gerçeğinin birbiri içine girmesi söz konusu değildir.
Bu özellik, Brecht’in Epik Tiyatrosu ve Absürt Tiyatro ile benzerlik taşımaktadır. Absürt tiyatroda da izleyiciye sahnelenenin bir oyun olduğu hatırlatılır ve karakterlerle özdeşleşmesine izin verilmez. Kral Üşümesi oyununda Kral’ın şu sözleri, bu gösterme stratejisinin bir yansımasıdır:
KRAL: “Tiyatrolarda gördüğüm krallara özenirim. Bir oyunda kral gibi oturup kalkmaya, kral gibi konuşmaya özenirim.” (Aksal, 1998: 521)
KRAL: “Kral olmak kralı oynamaya engeldir. Bir oyunda başarıyla kralı oynayabilmek için kral olmamak gerekir.” (Aksal, 1998: 521)
Bu alıntılar, seyirciye sahnede izlediğinin bir oyun olduğunu doğrudan anımsatmaktadır. Geleneksel Türk tiyatrosundaki Karagöz oyunlarının sonunda, karakterlerin birer gölge olduğunu vurgulayan ifadelerle benzerlik göstermektedir.
Oyunda iletişimsizlik, dinlememek veya anlamamak üzerinden değil, konuşarak bir sonuca ulaşamamak ekseninde ele alınmaktadır. Karakterler birbirlerini dinleseler de anlam dünyaları örtüşmediği için bir iletişim kuramazlar. Bu durum, absürt tiyatronun bireyin yalnızlığını ve yabancılaşmasını anlatmak için kullandığı temel anlatım tekniklerinden biridir.
Sonuç olarak, Kral Üşümesi oyunu, absürt tiyatronun temel unsurlarını barındırırken, Geleneksel Türk tiyatrosu ile de belirli ortak noktalar taşımaktadır. Oyun, iletişimsizlik, yabancılaşma, tipleşme ve göstermeci anlatım gibi unsurları kullanarak, bireyin toplumsal düzene karşı mücadelesini ve yalnızlığını metaforik bir dille işlemektedir.
Kaynakça
Aksal, Sabahattin Kudret. ” Kral Üşümesi” İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1998.
Celil Efendiler, 1988 yılında Rize’de doğdu. İlkokul, ortaokul ve lise eğitimini burada tamamladı. 2005–2008 yılları arasında bir süre ticaretle ilgilendi. 2010 yılında askerlik hizmetinin ardından Sadri Alışık Akademi’de oyunculuk eğitimi aldı.
2012 yılında başladığı Rize Üniversitesi Makine Bölümü’nden 2014 yılında mezun oldu. Aynı yıl, Gençlik ve Spor Bakanlığı’na bağlı gençlik kampları ve gençlik merkezlerinde Gençlik Lideri olarak görev yaptı.
2019 yılında Çekmeköy Tiyatro Topluluğu’nu kurdu. Pandemi sürecine kadar burada iki çocuk oyunu ve bir yetişkin oyunu yazıp yönetti. Aynı dönemde çeşitli drama çalışmaları da yürüttü.
Hâlen, 2022 yılında kazandığı İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sahne Sanatları Bölümü’nde eğitimine devam etmektedir.
